Nghiên cứu sinh Phạm Thanh Tuấn bảo vệ thành công LATS cấp Viện

Nghiên cứu sinh Phạm Thanh Tuấn bảo vệ thành công LATS cấp Viện:

Dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Hồ Quốc Bằng và PGS.TS. Hồ Minh Dũng, sáng thứ Ba, ngày 14/7/2026, NCS Phạm Thanh Tuấn đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ kỹ thuật cấp Viện tại Hội đồng chấm Luận án tiến sĩ Viện Môi trường và Tài nguyên (MT&TN), Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, ngành Quản lý tài nguyên và môi trường, Mã ngành: 9850101

GS.TS. Lê Thanh Hải (Viện MT&TN - ĐHQG-HCM) - chủ tịch Hội đồng đã điều khiển phiên họp. Ba người phản biện của luận án tiến sĩ bao gồm: PGS.TS. Nguyễn Lữ Phương (Trường ĐH TN&MT TP.HCM); GS.TS. Nguyễn Kim Lợi (Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM); và PGS.TS. Đỗ Thị Thu Huyền (Viện MT&TN, ĐHQG-HCM). Hội đồng có sự tham gia của hai ủy viên là PGS.TS. Nguyễn Văn Hồng (Phân viện Khoa học KTTV, Môi trường và Biển) và TS. Nguyễn Lý Sỹ Phú (Trường ĐH KHTN, ĐHQG-HCM) cùng thư ký hội đồng là PGS.TS. Nguyễn Hải Âu (Viện MT&TN – ĐHQG-HCM). Buổi bảo vệ đã diễn ra long trọng với sự tham gia của GVHD, cán bộ khoa học, NCS, HVCH trong và ngoài Viện.

Hình 1. GS.TS. Lê Thanh Hải - Chủ tịch Hội đồng điều khiển phiên họp

Phát thải từ hoạt động hàng hải đang trở thành một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí xuyên biên giới và cục bộ nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã ban hành Phụ lục VI của Công ước MARPOL nhằm siết chặt các giới hạn phát thải SOx và NOx thông qua việc thiết lập các Khu vực Kiểm soát Khí thải (Emission Control Area - ECA). Tại Việt Nam, nhóm cảng biển số 4 (Đông Nam Bộ) hiện là cụm cảng có quy mô và sản lượng hàng hóa thông qua lớn nhất cả nước, đặc biệt là khu vực Cát Lái – Phú Hữu và luồng Soài Rạp. Sự gia tăng liên tục về mật độ tàu biển ra vào cảng đang làm gia tăng áp lực đối với chất lượng không khí khu vực TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, việc nghiên cứu và áp dụng cơ chế ECA tại vùng nước nội thủy Việt Nam vẫn chưa được triển khai một cách hệ thống. Đề tài LATS của NCS Phạm Thanh Tuấn được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 và triển khai Kế hoạch quốc gia về quản lý chất lượng môi trường không khí. Vì vậy, nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí để thiết lập ECA phù hợp với điều kiện đặc thù của khu vực Đông Nam Bộ là cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đồng thời mang tính thời sự cao.

Hình 2. NCS. Phạm Thanh Tuấn trình bày tóm tắt nội dung LATS trước Hội đồng

Những kết luận khoa học cơ bản của luận án: Luận án đã xây dựng được bộ tiêu chí (gồm 6 tiêu chí: Sức khỏe người dân, dân số, nồng độ khí thải, mật độ tàu thuyền, quy hoạch cảng và yếu tố nhạy cảm môi trường) để thiết lập khu vực kiểm soát khí thải; Luận án đã sử dụng mô hình tính toán mô phỏng, so sánh các kịch bản có và không có thiết lập khu vực kiểm soát khí thải (ECA) kết hợp với các giải pháp quản lý (phân luồng tàu, cấp điện bờ) cho giai đoạn 2030 – 2050 tại một địa bàn cụ thể trong thực tế (cảng biển khu vực Đông Nam Bộ và TP.HCM) đã cho thấy hiệu quả giảm thiểu rõ rệt lượng khí thải phát sinh (SOx, NOx, PM), là cơ sở khoa học quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước có những chính sách kịp thời và phù hợp trong việc quy hoạch phát triển cảng biển xanh tại Việt Nam. 

Hình 3. Sơ đồ nghiên cứu của luận án

Đóng góp mới của luận án:  Luận án đã xây dựng bộ tiêu chí thiết lập kiểm soát khí thải (ECA) gồm 6 yếu tố: Sức khỏe người dân, dân số, nồng độ khí thải, mật độ tàu thuyền, quy hoạch cảng và yếu tố nhạy cảm môi trường; Xác lập ranh giới kiểm soát khí thải (ECA) ưu tiên tại cảng biển TP.HCM là khu vực thượng lưu ngã ba Bình Khánh.

Theo kết quả áp dụng bộ tiêu chí thiết lập ECA tại cảng biển TP.HCM và mô phỏng ONKK (đối với SO2 đạt ngưỡng QCVN), nghiên cứu đã đề xuất 3 phương án cụ thể thiết lập ECA theo Hình 4:

Hình 4. Phương án đề xuất thiết lập khu vực ECA

- Phương án 1: Khu vực ECA bao trùm 3 khu vực ưu tiên thiết lập ECA gồm sông Đồng Nai, Nhà Bè, Sài Gòn có chiều dài khoảng 19km. Khu vực này được xác định từ thượng lưu ngã ba Bình Khánh trên cơ sở được nhận biết trên hải đồ quốc tế với tên gọi là “Mũi Phami” và đây là ranh giới cuối cùng của sông Nhà Bè giao với sông Lòng Tàu, sông Soài Rạp.

- Phương án 2: Khu vực ECA bao trùm khu vực sông Đồng Nai ưu tiên thiết lập ECA có chiều dài khoảng 9,5km. Khu vực này được xác định từ phao 1 luồng hàng hải Đồng Nai trên cơ sở được nhận biết trên hải đồ quốc tế với tên gọi là “Mũi Đèn Đỏ” và đây là ranh giới cuối cùng của sông Đồng Nai giao với sông Nhà Bè, sông Sài Gòn.

- Phương án 3: Khu vực ECA bao trùm toàn bộ vùng nước cảng biển có chiều dài khoảng 90km tính từ cửa sông.

Ý nghĩa thực tiễn của Luận án: Luận án đã bổ sung và phát triển khung phương pháp luận tích hợp đa tầng (Delphi - AHP - Mô hình hóa FVM/TAPOM - CBA) nhằm tối ưu hóa việc ra quyết định quy hoạch các vùng hạn chế phát thải nội thủy, tạo thành một bộ công cụ có tính tái sử dụng cao cho các nhóm cảng biển khác tại Việt Nam; Khung phương pháp luận của luận án có khả năng chuyển giao và áp dụng cho các nhóm cảng biển khác tại Việt Nam trong quá trình xây dựng chính sách quản lý chất lượng không khí và kiểm soát phát thải; Áp dụng mô phỏng và dự báo diễn biến ô nhiễm không khí theo các kịch bản phát triển dài hạn, hỗ trợ trực tiếp cho các cơ quan chức năng (Cảng vụ hàng hải, Sở NN&MT) trong công tác hoạch định chính sách đầu tư hạ tầng cảng xanh, triển khai điện bờ, phân luồng giao thông hàng hải nhằm giảm thiểu ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hình 5. Các thành viên Hội đồng đọc nhận xét đánh giá luận án

NCS đã có 06 công bố khoa học liên quan đến luận án trong đó có 04 công bố quốc tế (Scopus Q3, Q4), và 02 công bố trên Tạp chí trong nước (thuộc danh mục theo qui định của HĐGSNN). Luận án hội đủ các điều kiện cần thiết đối với luận án tiến sĩ (với 7 phiếu tán thành). Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ cấp Viện thống nhất và kiến nghị cơ sở đào tạo công nhận trình độ và cấp bằng Tiến sĩ cho nghiên cứu sinh Phạm Thanh Tuấn.

Hình 6. Đại diện TTHD (PGS.TS. Hồ Quốc Bằng) nhận xét quá trình học tập của NCS Phạm Thanh Tuấn

Hình 7. Thành viên Hội đồng và GVHD chụp hình chúc mừng NCS Phạm Thanh Tuấn bảo vệ thành công LATS cấp Viện