Nghiệm thu đề tài KH&CN cấp ĐHQG-HCM về thiết lập khu vực kiểm soát khí thải tàu thuyền tại TP.HCM

Sáng 8h00 ngày 09 tháng 02 năm 2025, tại Viện Môi trường và Tài nguyên, ĐHQG-HCM, nhằm thực hiện Quyết định số 93/QĐ-ĐHQG ngày 23/01/2026 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Hội đồng khoa học đã tổ chức nghiệm thu kết quả thực hiện đề tài khoa học và công nghệ cấp ĐHQG-HCM “Nghiên cứu thiết lập khu vực quản lý khí thải (ECA) từ tàu thuyền và đánh giá hiệu quả trong quản lý chất lượng không khí khi ứng dụng thử nghiệm tại tuyến luồng hàng hải Soài Rạp thuộc khu vực cảng biển Thành phố Hồ Chí Minh” (mã số C2024-24-10), do ThS. Nguyễn Thoại Tâm làm chủ nhiệm, Viện Môi trường và Tài nguyên là đơn vị chủ trì.

Hội đồng nghiệm thu gồm 05 thành viên, do PGS.TS. Châu Nguyễn Xuân Quang làm Chủ tịch, cùng các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực môi trường và quản lý chất lượng không khí. Hội đồng đã xem xét đầy đủ hồ sơ khoa học, báo cáo tổng hợp, các sản phẩm nghiên cứu và tiến hành trao đổi, phản biện một cách nghiêm túc, khách quan.

Cách tiếp cận và nội dung nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trong bối cảnh gia tăng áp lực ô nhiễm không khí tại các khu vực cảng biển, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam theo Phụ lục VI – Công ước MARPOL về kiểm soát khí thải tàu biển. Trọng tâm nghiên cứu là tuyến luồng hàng hải Soài Rạp, nơi có mật độ tàu thuyền cao và nằm gần các khu vực dân cư, sinh thái nhạy cảm của TP.HCM. 

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành kiểm kê khí thải chi tiết cho các hoạt động của tàu thuyền và cảng biển thuộc tuyến luồng Soài Rạp, qua đó xác định tàu biển (OGV) là nguồn phát thải chi phối, đóng góp trên 88% tổng lượng phát thải SO2, NO2, PM2.5 và CO. Kết quả cũng chỉ ra khu neo Bờ Băng là khu vực phát thải trọng điểm do mật độ tàu neo đậu lớn và thời gian lưu tàu kéo dài.

Song song đó, đề tài ứng dụng phân tích thứ bậc AHP nhằm đánh giá mức độ cần thiết của việc thiết lập khu vực kiểm soát khí thải (ECA), trong đó tiêu chí chất lượng môi trường được xác định có vai trò quyết định. Trên cơ sở này, các kịch bản phát thải và kiểm soát khí thải đã được xây dựng và mô phỏng bằng mô hình lan truyền ô nhiễm không khí FVM–TAPOM.

Kết quả nổi bật

Kết quả mô phỏng cho thấy, trong kịch bản phát triển đến năm 2030, nồng độ SO2 và PM2.5 có xu hướng gia tăng và tiềm ẩn nguy cơ vượt quy chuẩn QCVN 05:2023/BTNMT, đặc biệt vào mùa khô và tập trung tại khu neo Bờ Băng. Ngược lại, kịch bản thí điểm áp dụng ECA với yêu cầu sử dụng nhiên liệu có hàm lượng lưu huỳnh 0,1% cho thấy hiệu quả rõ rệt: tải lượng phát thải SO2 giảm khoảng 61%, đồng thời nồng độ SO2 trong không khí giảm tới 85% so với kịch bản thông thường. Từ các kết quả này, nhóm nghiên cứu đã đề xuất lộ trình triển khai khu vực kiểm soát khí thải cho tuyến luồng Soài Rạp, hướng đến mục tiêu kiểm soát ô nhiễm không khí từ hoạt động tàu biển và giảm thiểu tác động đến sức khỏe cộng đồng khu vực xung quanh.

Sản phẩm khoa học và đào tạo

Đề tài đã hoàn thành đầy đủ các nội dung theo thuyết minh, với các sản phẩm khoa học chính gồm:

• 03 bài báo khoa học, bao gồm 01 bài đăng trên tạp chí quốc tế Q3, 01 bài thuộc cơ sở dữ liệu Scopus và 01 bài đăng trên tạp chí khoa học trong nước;
• Báo cáo tổng hợp và báo cáo tóm tắt đề tài;
• Góp phần đào tạo nguồn nhân lực, với 01 nghiên cứu sinh hoàn thành chuyên đề và 01 học viên cao học bảo vệ luận văn trong khuôn khổ đề tài.

Kết luận của Hội đồng nghiệm thu

Hội đồng nghiệm thu đánh giá đề tài có cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn quản lý, phương pháp nghiên cứu hiện đại và kết quả có giá trị ứng dụng cao trong bối cảnh Việt Nam đang xem xét triển khai các công cụ quản lý phát thải tiên tiến cho lĩnh vực hàng hải. Kết thúc phiên họp, Hội đồng thống nhất thông qua nghiệm thu, xếp loại Tốt, với tổng số điểm 88,6/100 theo thang điểm quy định.

Ý nghĩa ứng dụng

Kết quả của đề tài cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc xem xét thiết lập khu vực kiểm soát khí thải tàu thuyền tại khu vực cảng biển TP.HCM, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng không khí, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, nghiên cứu cũng gợi mở hướng tiếp cận quản lý phát thải hàng hải phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của ngành giao thông vận tải biển tại Việt Nam.